ที่อยู่อาศัยของชาวไทดำ

ที่มา : คุณตาแถว ไฟศูนย์, ป้าขาน ซ้อนเปียซุง
          ที่อยู่อาศัย หรือบ้านของชาวไทดำนั้นเรียกว่า“เรือนไทดำ” หรือ “เฮือนไทดำ” ดั้งเดิมจะมีหลังคาทรงกระดองเต่ามุงด้วยหญ้าคาหรือหญ้าแฝก มุงยาวลงมาจนเกือบถึงพื้นดิน ซึ่งเหตุผลที่ต้องทำหลังคาแบบนี้นั่นก็เพราะว่าเป็นการช่วยป้องกันลมฝนและอากาศหนาวไม่ให้พัดเข้ามาในเรือ ที่ยอดจั่วหลังคาจะมีไม้แกะสลักเป็นรูปคล้ายเขาควายประดับไว้ เรียกว่า “ขอกุด”
          ตัวเรือนยกใต้ถุนสูงเพื่อประโยชน์ในการเก็บสิ่งของเครื่องใช้ และเป็นที่ประกอบการงาน เช่น ทอผ้า ตำข้าว เลี้ยงสัตว์ อาจมีแคร่ไว้นั่งนอนและเป็นที่รับแขกในเวลากลางวัน เสาเรือนทำด้วยไม้ทั้งต้น ถากให้มีขนาดพอเหมาะ มีกิ่งหรือง่ามไว้สำหรับให้คานวางพาดด้านบนแล้วใช้หวายผูกยึดให้แน่นกัน เรียกว่าเป็นเรือนประเภทเครื่องผูกภายในตัวเรือน พื้นเรือนทำด้วยไม้ไผ่ผ่าซีกทุบแผ่ออกเรียกว่า “ฟาก” ฝาเรือนขัดแตะทำด้วยไม้ไผ่ ไม่มีช่องหน้าต่าง ในตัวเรือน ชั้นบนเป็นพื้นที่โล่งไม่มีการกั้นฝาห้องแบบตายตัว แบ่งพื้นที่เป็นส่วนสำหรับที่นอน ครัว และส่วนที่บูชาผีเรือน เรียกว่า “กะล้อห่อง” หรือ “ห้องผี” ซึ่งในห้องผีต้องเจาะช่องเล็ก ๆ ไว้ที่ข้างฝาบ้านไว้ 1 ช่อง เพื่อเวลาทำพิธีเสนเรือนจะได้ส่งอาหารที่ทำพิธีให้ผีบรรพบุรุษทางช่องนี้ ด้านนอกเรือนมีชานแดดยื่นออกจากตัวบ้าน เรียกส่วนที่เป็นระเบียงเรียกว่า “กกชาน” และ “กว๊าน” มีบันไดขึ้นเรือน 2 ทาง บันไดขึ้นเรือนด้านหน้าสำหรับผู้ชาย บันไดขึ้นเรือนด้านหลังสำหรับผู้หญิง
           นอกจากนี้ ทุกเรือนของชาวไทดำจะต้องมียุ้งข้าว โดยสร้างเป็นเรือนยกเสาสูงไว้ข้างที่พักอาศัย ยุ้งข้าวเป็นสิ่งจำเป็นและเป็นสิ่งสำคัญมากในวิถีชีวิตชาวไทดำ เนื่องจากส่วนใหญ่มีอาชีพทำนา ขนาดของยุ้งข้าวบางเรือนพบว่ามีขนาดใหญ่เกือบเท่าตัวเรือนนอน ก่อสร้างอย่างแน่นหนาแข็งแรง มีการมุงหลังคาด้วยจั่ว มีปั้นลมฉลุลายต้นเสาบางบ้านใช้ไม้ไผ่ทำผนัง แต่ในปัจจุบันยุ้งข้าวได้สร้างโดยใช้เสาคอนกรีตมุงด้วยกระเบื้องหรือสังกะสีเพื่อป้องกันไฟไหม้และมีอายุการใช้งานที่ยาวนาน
          รูปแบบเรือนไทดำในปัจจุบันส่วนใหญ่ไม่ได้ใช้หน้าคาหรือหญ้าแฝกมุงหลังคาแล้ว ด้วยเหตุผลทางด้านความปลอดภัยหากเกิดไฟไหม้อาจจะลุกลามไปยังบ้านข้างเคียงได้ ประกอบกับเมื่อชาวไทดำได้เข้ามาอยู่ประเทศไทยเป็นระยะเวลานานทำให้ได้รับวัฒนธรรมจากประเทศไทย ได้มีการผสมผสานระหว่างเรือนไทดำแบบดั้งเดิมและแบบสมัยใหม่ โดยการสร้างที่พักอาศัยจากเดิมเปลี่ยนแปลงไปเป็นทรงจั่วแบบเรือนไทยภาคกลาง มีการก่อผนังด้วยปูน มีการกั้นห้องเพื่อการใช้สอย มีการมุงหลังคาด้วยสังกะสีหรือกระเบื้อง มีการใช้วัสดุแบบใหม่ทำให้รูปทรงของเรือนเปลี่ยนแปลงไป หลังคาแบบมุงด้วยหญ้าคา หญ้าแฝก จึงเปลี่ยนเป็นสังกะสีหรือกระเบื้อง ซึ่งวัสดุแบบใหม่ทำให้รูปทรงของเรือนเปลี่ยนแปลงไปกลายเป็นบ้านทรงยุโรปที่ไม่มีอัตลักษณ์หลังคาทรงกระดองเต่าและไม่มีขอกุดที่ยอดจั่วแบบเรือนไทดำแบบดั้งเดิม

เรียบเรียงโดย ณิชนันทน์ จงใจสิทธิ์
คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย

ดาวน์โหลดเนื้อหานี้